Przez lata tzw. media samorządowe konkurowały z prywatnymi redakcjami, dysponując publicznymi pieniędzmi i nie podlegając realnej kontroli. Wraz z wejściem w życie Europejskiego Aktu o Wolności Mediów (EMFA), wydawnictwa samorządowe w obecnym kształcie mają zniknąć z rynku, a na ich działalność zostaną nałożone ścisłe ograniczenia.

8 sierpnia 2025 roku w całej Unii Europejskiej zaczął obowiązywać Europejski Akt o Wolności Mediów (EMFA) – rozporządzenie mające zapewnić pluralizm i niezależność mediów.

Choć dokument ma rangę unijną, jego skutki odczują również mieszkańcy Jawora i powiatu jaworskiego. Nowe przepisy mogą oznaczać koniec tzw. mediów samorządowych w obecnym kształcie, a tym samym istotną zmianę dla lokalnego rynku informacyjnego.

Co wprowadza EMFA?

EMFA wprowadza m.in.:

• obowiązek jawności struktury właścicielskiej mediów,

• przejrzyste zasady przyznawania reklam państwowych i środków publicznych na ogłoszenia,

• ograniczenie wpływu polityków na media publiczne,

• wzmocnienie ochrony dziennikarzy i ich źródeł,

• zakaz arbitralnego usuwania treści legalnych mediów przez platformy internetowe.

Ważnym elementem dla regionów takich jak nasz jest zapis o tym, że środki na reklamę państwową i umowy z mediami muszą być dzielone między różne podmioty, z uwzględnieniem lokalnego rynku. Co roku organy publiczne będą musiały publikować szczegółowe dane o wydatkach – wraz z listą odbiorców i kwotami.

Reforma w Polsce – koniec prasy samorządowej?

Polski rząd w ramach wdrażania EMFA planuje całkowity zakaz prowadzenia mediów przez jednostki samorządu terytorialnego i ich spółki. Oznaczałoby to, że gminy, powiaty czy miejskie instytucje kultury nie mogłyby już wydawać gazet, portali czy telewizji lokalnych o charakterze publicystycznym. Dopuszczone byłyby jedynie biuletyny informacyjne – bez komentarzy, wywiadów czy reklam – i to w ściśle określonej częstotliwości (rozważane są np. 6 lub 12 wydań rocznie).

Zwolennicy zmian podkreślają, że samorządowe media często konkurowały z prywatnymi na nierównych zasadach, korzystając z publicznych pieniędzy i pełniąc jednocześnie rolę narzędzia promocji lokalnej władzy, szczególnie w okresach wyborczych.

Rynek lokalny – co to oznacza w praktyce?

Jeżeli nowe przepisy zostaną przyjęte w proponowanym kształcie znikną samorządowe gazety i portale prowadzone przez gminy czy powiat. Pozostaną jedynie krótkie biuletyny informacyjne – jasno oznaczone jako wydawnictwo samorządowe i pozbawione treści publicystycznych.

Dla mieszkańców może to oznaczać m.in:

• większy udział mediów prywatnych w dostarczaniu informacji,

• większą przejrzystość w wydatkowaniu publicznych pieniędzy na reklamy i ogłoszenia.

Dla lokalnych wydawców prywatnych może to oznaczać większe szanse na pozyskanie reklam od instytucji publicznych i spółek Skarbu Państwa, które dotąd trafiały głównie do tytułów samorządowych.

Wejście w życie i kolejne kroki

Od 8 sierpnia 2025 r. przepisy EMFA bezpośrednio obowiązują w Polsce. Nadal jednak czekamy na ostateczny projekt ustawy medialnej, która dostosuje krajowe prawo do unijnych wymogów. Dyskusje w Sejmie i konsultacje społeczne pokazały, że spór o kształt lokalnego rynku medialnego dopiero się zaczyna.

Jedno jest pewne – lokalne media prywatne, samorządowe i społeczne czeka nowa rzeczywistość, w której przejrzystość finansowania i niezależność redakcyjna staną się kluczowe.